Wprowadzenie

 

Czynność skurczowa macicy towarzyszy ciąży od jej wczesnych tygodni, jednak nie każdy skurcz oznacza rozpoczynający się poród. Umiejętność rozróżnienia skurczy przepowiadających (Braxtona Hicksa) od skurczy porodowych jest kluczowa zarówno dla pacjentek, jak i dla personelu medycznego. Błędna ocena może prowadzić do przedwczesnych hospitalizacji i niepotrzebnego stresu u ciężarnej.

 

Fizjologia skurczów macicy

 

Macica jest narządem mięśniowym zbudowanym z mięśni gładkich. Przez całą ciążę podlega spontanicznym, często nieodczuwalnym skurczom, które spełniają kilka funkcji:

• utrzymanie prawidłowego ukrwienia łożyska,

• przygotowanie dolnego odcinka macicy do porodu,

• stopniowe dojrzewanie szyjki macicy w III trymestrze.

Aktywność elektryczna mięśniówki macicy (myometrium) jest regulowana przez stężenia estrogenów, progesteronu, oksytocyny oraz prostaglandyn. W miarę zbliżania się terminu porodu wzrasta liczba receptorów oksytocynowych, co sprawia, że macica staje się coraz bardziej wrażliwa na bodźce prowadzące do skoordynowanej, regularnej akcji skurczowej.

 

Skurcze przepowiadające (Braxtona Hicksa)

 

Charakterystyka

 

Skurcze przepowiadające po raz pierwszy opisał brytyjski lekarz John Braxton Hicks w 1872 roku. Pojawiają się już od około 6. tygodnia ciąży, lecz zazwyczaj stają się odczuwalne dopiero w II i III trymestrze — najczęściej po 20. tygodniu.

 

Cechy skurczów Braxtona Hicksa:

 

Parametr	Opis
Częstotliwość	Nieregularna, brak stałego rytmu
Czas trwania	Kilkanaście sekund do 2 min.
Intensywność	Stała lub malejąca, nie narastająca
Lokalizacja	Zwykle odczuwane z przodu podbrzusza lub w obrębie całej macicy
Reakcja na ruch	Ustępują po zmianie pozycji, odpoczynku lub nawodnieniu
Wpływ na szyjkę macicy	Brak postępującego skracania ani rozwierania
Charakter bólu	Zazwyczaj łagodny dyskomfort, uczucie napięcia; rzadko wyraźny ból

 

Czynniki nasilające

 

Skurcze przepowiadające mogą nasilać się przy:

• odwodnieniu (zmniejszona objętość płynów),

• długotrwałym staniu lub intensywnej aktywności fizycznej,

• pełnym pęcherzu moczowym,

• aktywności płodu,

• stosunku seksualnym (prostaglandyny zawarte w nasieniu oraz oksytocyna uwalniana podczas orgazmu).

 

Znaczenie kliniczne

 

Skurcze Braxtona Hicksa nie powodują postępu porodu i nie stanowią zagrożenia dla matki ani płodu. Pełnią rolę przygotowawczą — stopniowo modelują dolny odcinek macicy i zmiękczają szyjkę macicy. Pacjentki powinny zostać poinformowane o ich fizjologicznym charakterze, aby uniknąć zbędnych wizyt na izbę przyjęć.

 

Skurcze porodowe

 

Charakterystyka

 

Skurcze porodowe wynikają z skoordynowanej, narastającej aktywności całego mięśnia macicy. Ich celem jest stopniowe rozwarcie szyjki macicy i parcie płodu ku kanałowi rodnemu.

 

Cechy skurczów porodowych:

 

Parametr	Opis
Częstotliwość	Regularna, postępująco narastająca (początkowo co 10–15 min., następnie co 2–3 min.)
Czas trwania	Stopniowo się wydłuża
Intensywność	Wyraźnie narastająca z upływem czasu
Lokalizacja	Ból promieniuje z okolicy lędźwiowej i krzyżowej ku przodowi podbrzusza
Reakcja na ruch	Nie ustępują po zmianie pozycji ani po nawodnieniu
Wpływ na szyjkę macicy	Postępujące skracanie i rozwieranie
Charakter bólu	Silny, falujący, z wyraźnym szczytem nasilenia

 

Fazy porodu a czynność skurczowa

Faza utajona

Skurcze początkowo nieregularne, trwające 30–45 sekund, co 5–20 minut, o zmiennej intensywności. Szyjka macicy ulega skracaniu i osiąga rozwarcie do ok. 6 cm. Zgodnie z aktualnymi wytycznymi ACOG faza ta może trwać do 16–20 godzin u pierworódek i do 14 godzin u wieloródek.

 

Faza aktywna

Regularne skurcze co 3–5 minut, trwające 45–60 sekund, o narastającej sile. Rozwarcie postępuje w tempie ok. 1–2 cm/godzinę. Zgodnie z wytycznymi ACOG faza aktywna rozpoczyna się przy rozwarciu 6 cm.

 

Faza przejściowa

Skurcze co 2–3 minuty, trwające 60–90 sekund, często nakładające się na siebie. Rozwarcie od 8 do 10 cm. Najintensywniejszy etap pierwszego okresu porodu.

 

Kluczowe różnice diagnostyczne

 

Cecha	Skurcze przepowiadające	Skurcze porodowe
Regularność	Nieregularne	Regularne, rytmiczne
Narastanie intensywności	Brak	Wyraźne, postępujące
Narastanie częstotliwości	Brak	Tak
Odpowiedź na nawodnienie / odpoczynek	Ustępują	Nie ustępują
Lokalizacja bólu	Przód podbrzusza	Plecy, lędźwie → podbrzusze
Zmiana szyjki macicy	Brak	Skracanie i rozwieranie
Wydzielina z pochwy	Zwykle bez zmian	Możliwy czop śluzowy, różowawy upław

 

Sytuacje wymagające pilnej konsultacji medycznej

 

Pacjentka ciężarna powinna niezwłocznie zgłosić się do szpitala lub zadzwonić po pomoc w przypadku:

• Regularnych skurczów przed 37. tygodniem ciąży — każda regularna akcja skurczowa przed tym terminem wymaga wykluczenia porodu przedwczesnego,

• Odejścia wód płodowych — niezależnie od obecności lub braku skurczów,

• Krwawienia z dróg rodnych,

• Braku ruchów płodu lub ich wyraźnego zmniejszenia,

• Silnego, utrzymującego się bólu brzucha bez wyraźnych przerw między skurczami,

• Skurczów po urazie brzucha.

 

Jeśli jesteś zainteresowana zapisami KTG zapraszam na moją stronę internetową.